İstanbul’un Hamamları ve Hamam Kültürü

Hiç Türk hamamına gittiniz mi? Aydınlık kubbeleri, tellakları, natırları, işlemeli duvarlarıyla Osmanlı’nın ihtişamından günümüze kalan bu geleneği mutlaka yaşamalısınız.

13.12.2017

Dünyada özellikle “Türk hamamı” diye anılan, yerli - yabancı herkesin sefasını sürdüğü, filmlere konu olan ve güçlü akustik özelliği müzik klipleriyle bile kanıtlanmış mekânlar nasıl yerlerdi?

Öyleyse, aydınlık kubbenin altında doyumsuz bir sefaya hazır olun.

Önce

Gitmeden önce birkaç kaynaktan hamamın tarihini araştırdım. Bugün kullandığımız "hamam" kelimesi Arapça’da “ısıtmak”, “sıcak olmak” anlamına geliyor. Ama hamamın kökeni Romalılara kadar dayanıyor. Bursa’nın başkent olmasıyla da Osmanlı İmparatorluğu, Roma ve Bizans’taki hamam geleneğini devam ettiriyor. Hamamın bir gelenek haline dönüşmesi ise Osmanlı’nın ihtişamlı dönemlerine dayanıyor. Fetihten sonra İstanbul’un dört bir yanına hamamlar yapılıyor. Kayıtlarda, Fatih Sultan Mehmed döneminde İstanbul’da 19 tane hamam yaptırıldığı yer alıyor, Evliya Çelebi de 17. yüzyılda, İstanbul’da 168 adet çarşı hamamının olduğunu belirtiyor.

Niceliğinden de anlaşılacağı üzere hamam geleneği, İstanbulluların gündelik hayatında önemli bir yer tutuyor. Gelin hamamı, loğusa hamamı, bayram hamamı, damat hamamı, kırk hamamı, asker hamamı, sünnet hamamı gibi geleneklerle de bu kültür besleniyor.

Geçmişte, hamamda yıkanmak sadece su dökünmekten ibaret değildi, bir dizi ritüeli yerine getirmek gerekirdi. Bir gün evvel hazırlıklara başlanır, konu komşuya haber verilir, dolmalar, börekler, meyveler hazırlanırdı.

Hamamlar özellikle kadınlar için önemli mekânlardı. Buralarda anneler kız beğenir, sohbetler edilir, dedikodular yapılır, sazlı sözlü eğlenceler düzenlenirdi. Kadınlar aynı zamanda yeni takıları ve kıyafetleriyle birbirlerine gösteriş yaparlardı. Hatta öyle ki kadınlar, haftada iki kere hamama gitmek için kocaları para veremiyorsa kadı önünde onlardan boşanma hakkını elde ediyordu.

Bu gelenek günümüzde sürdürülmese de hamamlar yerli ve yabancılar için hâlâ bir merak unsuru. 

Eski Hamam

İşte Sıcaklık Buna Denir

Hamamın dış kapısından içeri adım atar atmaz hafif bir sıcaklık yüzünüze vuruyor. Soyunma odalarında eşyalarınızı bıraktıktan sonra “peştamal” olarak adlandırılan kareli kumaşlara sarılıp özel hamam terlikleri olan “takunya”larla hamam bölümüne geçiyorsunuz. İlk durak, hamamın en sıcak yeri olan “sıcaklık” bölümü.

Sıcaklık, yerden yaklaşık 50 cm yükseklikte, mermerden yapılan ve alttan ısıtılan “göbek taşı”nın bulunduğu sekizgen şekilde inşa edilmiş bir oda. Burada, kaslarınızı rahatlatmak ve derinizi keseye hazırlamak için şöyle bir uzanın derim. İlk başta çok sıcak gelebilir ama vücut zamanla bu sıcaklığa alışıyor ve bütün kemikleriniz ısınıyor, rahatladığınızı hissediyorsunuz. Sıcaklığın diğer bölümlerinde “halvet” denilen odacıklar yer alıyor. Halvetlerde, özel banyo yapmak için kurnalar bulunuyor. Kurnalarda sabunlanabilir ve yıkanabilirsiniz.

Ama hamamın esas olayı, keselenme faslı... Göbek taşına uzanıyorsunuz ve natır sizi hamur kıvamına getirene kadar keseliyor. Bundan sonra sabunlanma ve masaj başlıyor. Hem temizleniyor hem de stresinizden arınıyorsunuz, bütün sıkıntılarınız buhar olup gidiyor. Yıkanma faslı bittikten sonra eminiz ki tatlı bir rehavet hissedeceksiniz. O zaman acele etmeyin, zira sıcaklıkta istediğiniz kadar kalabilirsiniz. Bu arada, keyfinizi buz gibi bir gazozla ikiye katlayabilirsiniz. 

Hamam göbek

Sonra

Aklandık, paklandık ve gitme vakti geldi. “Hamam giren terler” demekle neyi kastedermiş insanlar şimdi çok iyi anlıyorum. Her ne kadar bu atasözü; “Bir işe kalkışıyorsan tüm zorluklarını da göğüslemeye hazır ol” mesajı verse de hamama gidip de buram buram terlemek ilk etapta zor bir durum gibi geliyor. Fakat buna çabucak alışıyor insan. Yaklaşık 2 saat süren hamam sefasından sonra bol bol su içmek isteyeceksiniz. Pembeleşmiş yanaklarla dışarıya çıktığınızda ne kadar hafiflemiş olduğunuzu düşünecek ve eminim ki eve vardığınızda kendinizi tatlı bir uykuya bırakacaksınız.  

Hamam çıkış

İstanbul’un Önemli Hamamları

Çemberlitaş Hamamı

III. Murad’ın annesi Nurbanu Sultan emriyle yaptırılan hamam, 1584’te Mimar Sinan tarafından tasarlandı. Çifte hamam niteliğindeki Çemberlitaş Hamamı’nda, birbiriyle ikiz olan iki bölüm bulunuyor. Bu bölümlerden biri kadınlara diğeri de erkeklere ayrılmış.

Adres: Vezirhan Cad. No: 8 Çemberlitaş – Eminönü

Tel: +90 212 520 18 50

Çemberlitaş Hamamı


Cağaloğlu Hamamı

I. Mahmud tarafından yaptırılan hamamın mimarının kim olduğu kesin olarak bilinmiyor. Osmanlı mimarisi ile barok üslubun harmanlandığı bir mimariye sahip olan hamam, Çemberlitaş Hamamı gibi çifte hamam olarak tasarlanmış.

Cağaloğlu Hamamı, kadınlar için saat 08.00 – 20.00, erkekler içinse saat 08.00 -22.00 arasında açık. Hamama giriş fiyatı ile ek olarak kese ve masaj isterseniz toplam fiyat değişecektir.

Adres: Prof. İsmail Gürkan Cad. No: 34 Cağaloğlu - Eminönü

Tel: +90 212 522 24 24

Cağaloğlu hamamı


Süleymaniye Hamamı

Mimar Sinan’ın kalfalık döneminde tasarladığı Süleymaniye Hamamı, Süleymaniye Camii’ni de içeren Külliye’nin bir parçası. Kanuni Sultan Süleyman’a ait özel bir locanın da bulunduğu hamam, günümüzde, kadın ve erkeğin birlikte banyo yapabildiği turistik bir tesis olarak işletiliyor.

Hamamın giriş fiyatının yanı sıra, kese ve masaj yaptırırsanız ek ücret ödüyorsunuz. Grup ziyaretlerindeki fiyat ise grup sayısına göre belirleniyor. Hamam, saat 07.30'dan 24.00'e kadar açık.

Adres: Mimar Sinan Cad. No: 20 Süleymaniye

Tel: +90 212 520 34 10

Süleymaniye hamamı


Galatasaray Hamamı

1715 yılında halka açık bir cami hamamı olarak yaptırılan Galatasaray Hamamı, mimari olarak klasik Türk çizgilerine sahip. İstanbul’un merkezi bir bölgesinde yer alması nedeniyle turistik olarak da oldukça ilgi gören hamamın kadınlar bölümü, 08.00-19.00, erkekler bölümü ise 07.00 - 22.00 saatleri arasında açık.

Güncel giriş fiyatı için mutlaka iletişime geçin. Üzerine kese ve masaj hizmeti aldığınız takdirde ise ek ücret ödemeniz gerekiyor.

Adres: Turnacıbaşı Sok. No: 24 Galatasaray

Tel: +90 212 252 42 42

 Galatasaray Hamamı


Çinili Hamam

1640 yılında inşa edilen hamam, adını Çinili Cami’den alıyor. Erkekler ve kadınlar için iki ayrı bölüm bulunuyor. Kadınlar bölümü, haftanın yedi günü 08.00 – 18.00, erkekler bölümü ise 07.00 – 22.00 saatleri arasında hizmet veriyor.

Kese yaptıracaksanız giriş ücretinin üzerine ek ücret ödemelisiniz.

Adres: Murat Reis Mahallesi Çavuşdere Caddesi Üsküdar 

Tel: +90 216 553 15 93 (erkekler), +90 216 334 97 10 (bayanlar) 

Çinili Hamamı


Büyük Hamam 

1533 yılında yapılan Büyük Hamam, Kasımpaşa’da bulunuyor. Mimar Sinan’ın eseri olan hamamda kadınlar ve erkekler için 2 ayrı bölüm bulunuyor. Giriş, kadınlar ve erkekler için farklı olabilir. Kese ve masaj ise ek ücret ödemelisiniz. Hamamın kadınlar bölümü, haftanın her günü 08.00 – 20.00 saatleri arasında açık. Erkekler bölümü ise sabah ezanıyla birlikte açılıyor ve 22.30’da kapanıyor. Yine de teyit etmenizi öneririz.

Adres: Potinciler Sok. Büyük Cami yanı Kasımpaşa
Tel: +90 212 253 42 29 

Büyük Hamam


Ağa Hamamı

1454 yılında yapılan Ağa Hamamı, Beyoğlu’nda bulunuyor. Hamam pazar hariç haftanın 6 günü açık. Giriş erkekler ve kadınlar için farklı olabilir. Eğer kese ve masaj yaptırırsanız ek ücret ödemeniz gerekiyor.

Adres:Turnacıbaşı Sokak – Cihangir
Tel: +90 212 249 50 27

ağa hamamı

Yorum bırakarak düşüncelerini bizimle paylaşmaya ne dersin?

Sen de kişisel yorumunu etiketiyle yazabilirsin.


Bu içeriklere de göz atmak ister misin ?